گلاسه - یاسر نوروزی: زنان حق رأی نداشتند. ماجرا به دهه دوم قرن بیستم برمی‌گشت؛ آغاز نخستین جنبش زنان. زمانی که به‌ تدریج حق رأی زنان در کشور آمریکا و بعضی کشور‌ های اروپایی دیگر از جمله انگلستان به رسمیت شناخته شد.

دستاورد دیگر برای این جنبش، حق مالکیت بود که البته ساده به دست نیامد؛ به تخفیف و تمسخر رسید و حتی توهین، آن‌ قدر که منتقدان در صف راهپیمایی اعتراض‌آمیز زنان، آب دهان به چهره آن‌ ها انداختند و دست به چوب و چماق بردند. افرادی هم دستگیر شدند.

با این حال نتایج این جنبش، مقدمات خیزش دوم را در دهه شصت قرن بیستم فراهم می‌ کرد؛ زمانی که آمریکا در ورطه مشکلات اقتصادی دست و پا می‌ زد. نابرابری‌ های مالی غوغا می‌ کرد و فعالان جنبش دست روی یکی از مهم‌ ترین خواسته‌ هایشان گذاشتند؛ تعدیل و تناسب دستمزد همپای مردان.

لازمه رسیدن به این تغییر البته صرفا تصحیح و ویرایش چند خط قانون نبود؛ زیرورو کردن باور‌ هایی بود که سال‌ ها مبتنی بر حقوق کمتر زنان در تمام عرصه‌ های زندگی شکل گرفته بود. بعد از آن نظریه‌پردازان و فعالان این عرصه بار‌ ها از جنبش سوم سخن گفته و فرضیاتی مطرح کرده‌ اند.

گاهی حتی در رویکرد‌ هایی تقلیل‌گرایانه، بدون در نظر گرفتن تفاوت‌ های فیزیولوژیک، تعادل را در مساوات دیده‌ اند. گاهی هم از بازگشت مفهوم دیرین مادرانگی به کالبد زن امروز سخن گفته‌ اند. به‌موازات آن افرادی هم از زن در مقام راوی دفاع کرده‌ اند؛ روایت زندگی نه اینکه فقط با زن به‌ عنوان یک سخنگو مواجه باشیم، بلکه جهان را از چشم زنان روایت کنیم و در مسیر این روایت، ساختار ذهنی راوی را جست‌ و جو کنیم.

از این منظر، زندگی‌کننده دیگر ابزار زندگی نیست، بلکه زندگی خود را از طریق او بازتعریف می‌ کند. راوی شروع به روایت می‌ کند و به جهت انباشت روایت سالیان، ناگزیر خود را در مقام قربانی روایت می‌ کند. شاید البته برای رسیدن به جایگاه کنشگر، چاره‌ای هم غیراز این نباشد.

کاراکتر منفعل با روایت اجبار و انفعال خود شاید قرار است به فاعلیت برسد؛ به‌ خصوص زمانی که از آنچه در زندگی بر او گذشته فاصله می‌ گیرد و تلاش می‌ کند زندگی را در دست بگیرد. این نوع روایت‌ ها تازه در ایران ترجمه می‌ شوند و اقبال هم یافته‌ اند؛ زنی که پدرش سال‌ ها او را از تمام مظاهر مدنیت دور نگه می‌ دارد، زنی که در خاطرات وحشتناک کودکی از آزار دسته‌جمعی جنسی سخن می‌ گوید و زنی که در مواجهه با سرطان، کم‌ کم مرگ را به خود نزدیک می‌ بیند.

از سه سر گذشت‌نامه به نام‌ های «دختر تحصیلکرده» و «گرسنگی» حرف می‌ زنیم و همین‌ طور کتاب «هر اتفاقی دلیلی دارد و دروغ‌ های دیگری که دوست داشته‌ ام». سه کتابی که‌سال گذشته به فارسی ترجمه شده‌ اند و اقبال خوبی هم بین کتاب‌ هایی از این دست یافته‌ اند. بخوانید.

دختر تحصیلکرده

اعتراف کن برای اعتراض

نویسنده: تارا وستُوِر

ترجمه: هوشمند دهقان

انتشارات: نیلوفر

چرا مطرود شدم؟

«تارا» در بیمارستان به دنیا نمی‌ آید؛ بدون پزشک، بدون تجهیزات مدرن بهداشتی و به دور از هرگونه مظاهر تکنولوژی در خانه متولد می‌ شود. پدرش تا ٩سالگی حتی برای او شناسنامه نمی‌ گیرد و تارا تا هفده‌سالگی رنگ درس و تحصیل هم نمی‌ بیند. کنار مادرش درس می‌ خواند و زندگی را فقط از دریچه خانه و خانواده می‌ بیند.

این سر گذشت دختری متعلق به قرون وسطی نیست، بلکه تمام آنچه گفتیم در اواخر قرن بیستم، در مهد جهان تکنولوژی، یعنی آمریکا شگل می‌ گیرد. چون والدین تارا هر دو جزو فرقه‌ ای هستند که بشر را به آخرالزمان نزدیک می‌ بینند؛ برای همین از آموزش دولتی، مسائل پزشکی، مراقبت‌ های امنیتی و هرگونه مدنیتی گریخته‌ اند.

اگر فیلم «کاپیتان فنتستیک» را دیده باشید، این بار زندگی اعضای خانواده را نه در قالب یک فیلم بلکه در روایتی واقعی می‌ خوانید. خانواده تارا بساط زندگی شهری را جمع کرده و به خارج از شهر رفته‌ اند. آن‌ ها کنار کوه بزرگ شده و در مقابل هجمه زندگی مدرن، علیه تمام جنبه‌ های آن ایستاده‌ اند. با این حال چگونه پدری حق دارد برای فرزندان خود این‌ طور تصمیم بگیرد؟ آن هم کودکی که از جهان پیرامون هنوز چیزی نمی‌ داند.

برای همین تارا تازه در آستانه هفده‌سالگی، این بدویت بالاجبار را که ذهن بیمار پدر بر او تحمیل کرده رها می‌ کند و از آن بیغوله بیرون می‌ رود.

بعد‌ها هم کتابی می‌نویسد با عنوان «دختر تحصیلکرده» در شرح آنچه بر او رفته؛ کتابی که توجه منتقدان نیویورک‌تایمز، نویسندگان آمازون و چهره‌ های سرشناسی نظیر بیل گیتس را هم به خود جلب می‌ کند تا بیشتر درباره آن بنویسند و بگویند.

کتاب «دختر تحصیلکرده» نوشته تارا وستُوِر با ترجمه هوشمند دهقان از سوی انتشارات نیلوفر چاپ شده است. آنچه در ادامه می‌ خوانید، بخشی از این کتاب است:

«پدر روی کاناپه خردلی‌رنگ‌مان نشسته بود و یک مجلد بزرگ از کتاب مقدس روی پایش قرار داشت. مادر کنارش نشسته بود. بقیه ما روی فرش کرک قهوه‌ ای پخش و پلا نشسته بودیم. پدرم مرد تنومندی نبود، ولی می‌ توانست اتاقی را تحت فرمان خویش در آورد، با جذبه بود و ابهت یک غیبگو را داشت.

دست‌ هایش ضخیم و چغر بود؛ دست‌ های مردی که در تمام عمرش سخت کار کرده است... من فقط هفت‌سال دارم. با این حال می‌ دانم آنچه بیش از هر چیز دیگری خانواده مرا متفاوت می‌ کند این است که ما بچه‌ ها به مدرسه نمی‌ رویم! پدر نگران است که مبادا دولت مجبورمان کند تا به مدرسه برویم، ولی در واقع خطری در کار نیست، چون ما در آمار دولت نیستیم.

از هفت فرزند پدر و مادرم، چهار نفر شناسنامه ندارند. ما همگی در خانه زاده شده‌ ایم و هرگز رنگ دکتر یا پرستاری را به چشم ندیده‌ ایم.

برای همین هیچ سابقه پزشکی نیز از ما وجود ندارد. در مدرسه نیز از ما ردّی دیده نمی‌ شود، زیرا هیچ‌ گاه پا به کلاس درس نگذاشته‌ ایم. موقعی که ٩‌ساله بشوم، شناسنامه تأخیرداری برایم صادر خواهد شد، ولی در این لحظه، مطابق قوانین ایالت آیداهو و حکومت فدرال، وجود خارجی ندارم!»


«گرسنگی» (سر گذشت بدن من)

اعتراف کن برای اعتراض

نویسنده: رکسانه گی

ترجمه: نیوشا صدر

انتشارات: چترنگ

چرا چاق شدم؟

نویسنده ٢٦٢ کیلوگرم وزن دارد. در واقع به نوعی چاقی مفرط گرفتار شده که صد‌ها بیماری و مصیبت برایش به همراه آورده. با این‌حال، او چقدر در این چاقی نقش داشته؟ بررسی شرایط رکسانه گی به همین سادگی نیست، چون فقط از عوامل وراثتی تأثیر نگرفته و از سر رفاه و بی‌دردی هم نیست که مدام میل به خوردن دارد.

رکسانه سر گذشتی وحشتناک داشته که در کتاب «گرسنگی» (سر گذشت بدن من) تلاش می‌ کند آن را شرح بدهد؛ سر گذشتی که صحبت‌کردن درباره آن برای هر زنی دشوار است. ممکن است افرادی گمان کنند تابوی اعتراف در کشوری که رکسانه گی در آن زندگی می‌ کند، شکسته است.

با این‌حال، با خواندن کتاب «گرسنگی» متوجه خواهید شد واقعیت اصلا این‌ طور نیست. او حالا استاد دانشگاه و منتقد ادبی یکی از دانشگاه‌های آمریکاست، اما با وجود پیشینه آکادمیک و مطالعاتی، خود هم سخت دست به قلم شده، چون قرار است ماجرایی را در کودکی خود فاش کند که کل زندگی‌ اش را تحت‌ تاثیر قرار داده. ١٢ سال بیشتر نداشته؛ روزی که یکی از پسران هم‌محلی او را به کلبه‌ای خارج از شهر دعوت می‌ کند.

رکسانه گی در آن زمان شیفته این نوجوان بود؛ نوعی شوریدگی دخترانه که در سنین بلوغ ممکن است سراغ هر کسی بیاید. با این‌حال، این شیفتگی به قیمت از دست دادن امنیت روانی او در تمام سال‌ های بعد از این تمام می‌ شود. پسرک او را به کلبه‌ای خارج از شهر می‌ کشاند و رکسانه گی با دردناک‌ ترین توصیفات ممکن، صحنه‌ هایی را روایت می‌ کند که در چنگ چندین نوجوان گرفتار شده.

داد و فریاد فایده‌ ای ندارد و نویسنده بعد از یاد آوری این خاطرات از خود می‌ پرسد چرا با اینکه صرفا قربانی تجاوزی گروهی بوده، تا سال‌ ها احساس گناه می‌ کرده؟ این همان نقطه‌ای است که بسیاری از مشاوران خانواده هم امروز درباره آن صحبت می‌ کنند؛ لزوم آموزش به کودکان در زمینه مسائل جنسی. اینکه چطور باید از خود مراقبت کنند، والدین‌شان را از آزار‌های احتمالی باخبر کنند و از این طریق، دست‌درازی‌های احتمالی منحرفان را از جان و تن خود کوتاه کنند.

رکسانه گی متولد سال ١٩٧٤ و اصالتا اهل کشور هاییتی است. بعد از اتفاق هولناکی که از سر می‌ گذراند، بدنش واکنشی غیرطبیعی نشان می‌ دهد. به این شکل که ماجرای تجاوز را به دلیل نداشتن آموزش‌ های لازم، از خانواده و قانون پنهان می‌ کند و تا سال‌ ها در درون می‌ریزد.

این سرکوب روانی هم به‌ تدریج خود را در میل به خوردن غذا نشان می‌ دهد؛ آن‌ قدر که در سال‌ های نوجوانی کم‌ کم خودش را نگاه می‌ کند که دیگر هیولاوار میل به انواع غذا دارد و وزنش را نگاه می‌ کند که سال به سال بالاتر می‌ رود.

او در جای جای کتاب به موضوع چاقی در آمریکا و جهان هم می‌ پردازد و گاهی برمی‌ گردد و دوباره گذشته را در روایت اتفاقی که پشت سر گذشته، باز خوانی می‌ کند. کتاب «گرسنگی» (سر گذشت بدن من) نوشته رکسانه گی با ترجمه نیوشا صدر را انتشارات چترنگ چاپ کرده است. بخشی از این کتاب را در ادامه می‌ خوانید:

«وحشت‌زده بودم. من این راز را بر دوش می‌کشیدم و در ضمیرم می‌ دانستم که باید راز باقی بماند. نمی‌ توانستم شرم و تحقیر آن را با کسی در میان بگذارم. من چندش‌آور بودم. کمتر از انسان بودم. من دیگر دختر خوبی نبودم و به جهنم واصل می‌ شدم. دوازده‌ساله بودم و ناگهان دیگر کودک نبودم.

دیگر احساس رهایی، خوشبختی یا امنیت نمی‌ کردم. بیشتر و بیشتر منزوی شدم. تنها لطف الهی این بود که همیشه به دلیل شغل پدرم درحال نقل مکان بودیم و تابستان بعد از تجاوز، به ایالت جدیدی منتقل شدیم که می‌ توانستم دوباره نامم را پس بگیرم و هیچ‌کس نمی‌ دانست من همان دختر میان جنگلم. همچنان دوستی نداشتم و تلاشی نمی‌ کردم که دوستی دست و پا کنم، چون چطور ممکن بود در چیزی با هم اشتراک داشته باشیم؟»


هر اتفاق دلیلی دارد...

اعتراف کن برای اعتراض

نویسنده: کیت باولر

ترجمه: حسین طیبی

انتشارات: میلکان

چرا سرطان گرفتم؟

«مدام این فکر بی‌ رحمانه در ذهنم می‌ آید: دارم آماده مرگ می‌ شوم و دیگران همه در اینستاگرام‌اند! می‌ دانم زندگی برای همه سختی دارد، ولی گاهی احساس می‌ کنم تنها کسی که در جهان دارد می‌میرد منم. «همه داریم آروم‌آروم غرق می‌شیم؛ ولی یه روز وقتی همه تماشا می‌ کنن، من نفسم تموم میشه. می‌رم زیر آب.»

حتی توضیح دادنش هم به من بیشتر و بیشتر احساس سراسیمگی می‌ دهد. «روزی می‌آد که من نمی‌تونم نفس بعدی‌ا‌م رو بکشم و غرق می‌شم.» می‌ توانم این صحنه را بسیار واضح تجسم کنم.

مردم جوری درباره بهشت حرف می‌ زنند که انگار پرده‌ای میان آسمان و زمین باز خواهد شد و من از میانش گذر خواهم کرد. وعده بهشت برای من این‌ گونه است: روزی یک جفت ریه جدید می‌ گیرم و به دوردست شنا می‌ کنم، اما اول غرق می‌ شوم!»

با خواندن این جملات شاید گمان کنید با روایت تلخ تدریجی یک مرگ مواجه‌اید، اما کتاب «هر اتفاقی دلیلی دارد...» نوشته کیت باولر که با ترجمه حسین طیبی انتشارات میلکان آن را چاپ کرده، فقط گزنده نیست. شوخ‌طبعانه هم هست و طنزی دارد که گاهی حتی خواننده را به خنده می‌ اندازد.

این کتاب زندگی واقعی زنی است به نام کیت باولر، استاد دانشگاه الهیات دانشگاه دوک انگلستان. سی و چند‌ سال هم بیشتر ندارد، اما سرنوشت او را به سمت دست و پنجه نرم کردن با سرطان پیش برده است؛ سرطان ریه.

درحالی‌که همه چیز تا قبل از شروع بیماری، عادی و حتی جذاب بوده؛ کیت با فرد مورد علاقه‌اش توبان ازدواج کرده، زندگی شیرینی داشته، درس می‌ خوانده و به بچه و آینده فکر می‌ کرده. منتها بچه زمانی به دنیا می‌ آید که کیت دیگر آن زن سابق نیست؛ حالا می‌ داند که سرطان دارد.

اما کیت باولر شبیه بعضی مبتلایان دیگر هم نیست. خیلی امیدوارانه صحبت نمی‌ کند و کتابش را تبدیل به توصیه‌نامه‌ ای برای مبارزه با سرطان نمی‌ کند. اتفاقا بر عکس؛ جلسه‌های انگیزشی و زندگی صورتی و از این قبیل اصطلاحات را به‌ شدت نقد و حتی مسخره می‌ کند؛ موضوعاتی که گاهی به خرافات هم درآمیخته و جالب است بدانید در جامعه آمریکایی به‌ شدت رسوخ کرده است.

در لحظاتی از خواندن این کتاب حتی ممکن است با خودتان فکر کنید چرا شهروند آمریکایی هم تا این حد در خرافه فرورفته؟ کیت باولر این باور‌ ها را به ریشخند می‌ گیرد و تمام این‌ ها را در اینستاگرامش می‌نویسد. همین حالا هم اگر سری به صفحه او بزنید، کامنت‌ ها را خواهید دید.

در فیس‌بوک هم فعال است و زندگی و احساساتش را در قالب نوشته‌ ها و عکس‌ ها به اشتراک می‌ گذارد. با کامنت‌ هایی هم که از نظر خودش احمقانه هستند به‌تندی برخورد می‌ کند و حتی بعضی از کاربران را بلاک می‌ کند. کتاب خاطرات او و درگیری‌اش در مواجهه با سرطان، یکی از پر فروش‌ ترین آثار سال بوده، چون بیماری را از دریچه یک بیمار دیده است.

به این معنی که شاید برای او دیگر مهم نیست عوامل وراثتی چه بوده، عوامل زیستی در بیماری‌اش چه نقشی داشته، علت‌های متافیزیکی چقدر با عقل و منطق جور درآمده یا درنیامده؛ او یک بیمار است که کمتر کسی متوجه وضعیتش می‌ شود. از نصیحت کردن این و آن هم خسته است.

برای همین در فرآیند تدافع روانی، همه را به باد تمسخر گرفته. گاهی هم با عجز و درماندگی از خوانندگانش می‌ خواهد کاش به جای توصیه، پیشنهاد و نصیحت، گوش دادن را یاد بگیرند؛ گوش دادن به درد دل‌های یک بیمار؛ حتی اگر با طنزی گزنده و تند همراه باشد.